15 Ağustos 2018 Çarşamba

0312 416 63 17

MAKALELER

Türkiye'de ve Dünyada ve Tüketici Örgütlenmeleri

Türkiye’de Tüketici Örgütlenmeleri

Tüketiciyi korumaya yönelik faaliyetlerde bulunan, tüketiciler tarafından kurulmuş bağımsız tüketici örgütlerinin kuruluşu özellikle gelişmiş ülkelerde çok eski tarihlere dayanmasına rağmen, Türkiye’de bu hareketlerin başlangıç noktasının 1990’lı yıllarda olması bu hareketlerin ülkemiz açısından ne kadar yeni olduğunun göstergesidir. 1990 yılı ve sonrasındaki belirgin hareketlilik örgütlenme modeli itibariyle farklılıklar göstermektedir. Bunları şu şekilde sınıflandırılabilir:

         . Tüketici Dernekleri

         . Tüketici Kooperatifleri

         . Vakıflar

         Tüketici Dernekleri: Özellikle 1990’lı yıllarda yaygın olarak kurulan tüketici dernekleri yapısal olarak önemli problemlere sahiplerdir.

     Vakıflar:Tüketiciyi koruma alanındaki vakıflar, dernekler kadar yaygın değildir. Bu konuda iki vakıf bulunmakta, Tüketicinin Korunması ve Çevre Vakfı (TUKÇEV) ve Türkiye Tüketiciyi Koruma ve Eğitimi (Tüketici) Vakfı’dır.

Türkiye’de yaklaşık olarak 40 civarında tüketici derneği ve 4 Tüketici federasyonu bulunmaktadır.

 

Dünya’da Tüketici Örgütleri

Bağımsızlık ve gönüllülük ilkeleri çerçevesinde kurulan tüketici örgütlerinin ilk kez 20.yüzyılın ilk yarısında Amerika’da ortaya çıktığı görülmüştür. Bu hareket daha sonra Avrupa’ya sıçramış ve giderek dünyanın hemen hemen tüm ülkelerinde filizlenmiştir. Ancak bazı ülkelerde hiçbir tüketici örgütü halen mevcut değildir. Mısır, Suudi Arabistan bu durumdaki ülkelere örnektir.

Ulusal düzeyde örgütlenen tüketiciler daha sonra uluslararası düzeyde de örgütlenmenin gerekli olduğunu düşünerek bu yönde faaliyete geçmiş ve en üst düzeyde örgütlü olmanın yolarını aramışlardır.

Uluslararası Örgütlenmeler

Tüketici hareketinin gelişmesine paralel olarak tüketici örgütlerinin uluslararası düzeyde örgütlenmesi de gelişmiştir. Günümüzde uluslararası düzeyde tüketici örgütlerine baktığımız zaman, tüketicilerin uluslararası platformda temsil edilmesini sağlayan örgütlerin başında Uluslararası Tüketiciler Örgütü’nün (Consumers International) geldiğini görmekteyiz. Bu kuruluşun dışında uluslararası düzeyde kurulmuş olan diğer örgütler ise; Avrupa Tüketici Birlikleri Bürosu (Bureau Europeen des Unions de Consommateurs /BEUC), Balkan Tüketici Koruma Merkezi (Balkan Consumer Protection Center / BCC) ve Avrupa Topluluğu Tüketici Kooperatifleri Birliği (European Community of Consumer Cooperatives / EUROCO-OP) şeklinde sıralanabilir:

Uluslararası Tüketiciler Örgütü:Consumers International dünya çapında bir tüketici örgütleri federasyonudur. İki ana amacı vardır. Birincisi; tüketici hareketinin tüm dünyada gelişmesine yardımcı olmak, ikincisi ise uluslararası düzeyde tüketici hakları adına çalışmaktır. Örgüt;  bağımsız, kar amacı gütmeyen ve hiçbir siyasi parti ya da özel işletmeden destek almayan bir kuruluştur. Örgütün finansmanı kendisine üye devletlerin yaptığı yardımlar ve hükümetlerin sağladığı fonlardan ve bağışlardan sağlanmaktadır. Örgüte 80 ülkede 200’den fazla kuruluş üyedir.

Avrupa Tüketici Birlikleri Bürosu:1962 yılında Brüksel’de kurulmuştur.  19 Avrupa ülkesinden 25 tüketici örgütünün üye olduğu bir kuruluştur. Avrupa Birliği’ne üye ülkeler dışında Norveç, İzlanda, İsviçre ve Slovenya’da da üye örgütleri vardır. Büronun görevi; Avrupa Birliği’nin politikalarına tüketici lehine etki etmek ve tüketici hakları konusunda Avrupa Birliği Mevzuatını tüketici lehine geliştirmektir. Büronun; tüketicileri bilgilendirme, tüketicilere tavsiyelerde bulunma, karşılaştırmalı mamul testleri yapma, eğitim ve öğretim programları oluşturma ve tüketiciler için yayın organı çıkartma gibi hizmetleri yoktur. Büro sadece politik seviyede çalışarak tüketiciyi etkileyen Avrupa Birliği politikalarının gelişiminde etkili olmak için çalışmalar yapmaktadır. Büronun finansmanı; kendisine üye ulusal örgütlerden ve Avrupa Komisyonu tarafından sağlanmaktadır.

Balkan Tüketici Koruma Merkezi:Kâr amacı gütmeyen, bağımsız bir sivil toplum örgütü olarak 1995 yılında, Yunanistan Tüketici Koruma Merkezi (KEPKA), Bulgaristan Tüketiciler Federasyonu (FCB), 1991’den beri yeni bir yapısal şekil alan Yugoslav Tüketiciler Derneği (YUCA), Arnavutluk Tüketiciler Derneği (ACA) ve Romen Tüketiciyi Koruma Derneği (APC) tarafından kurulmuştur. Örgüt, Balkan ülkeleri arasında tüketici hareketinin gelişmesine katkıda bulunmak ve Balkan ülkelerindeki tüketici örgütleri arasında sıkı bir iş birliğine gidilmesini ana hedef olarak belirlemiştir. Örgütün finansmanı üye örgütler tarafından sağlanmaktadır.

Avrupa Topluluğu Tüketici Kooperatifleri Birliği:Birlik Avrupa düzeyinde tüketici kooperatiflerinin bir çatı altında toplayan bir organizasyondur. Bu kuruluşun finansmanı üye örgütlerden ve Avrupa Birliğine üye ülkelerin hükümetlerinden sağlanan finansal destekle varlığını sürdürmektedir.

Ulusal Örgütlenmeler

Ulusal düzeyde tüketici hareketinin örgütlenmesi ilk olarak Amerika Birleşik Devletleri’nde ortaya çıkmıştır. Daha sonra sırasıyla Japonya ve Avrupa Birliği ülkelerinde örgütlenmeler devam etmiştir.

Amerika Birleşik Devletleri:ABD’deki tüketici örgütlerini incelediğimiz zaman, tüketici hareketinin gelişmesinde önder olan Tüketiciler Birliği (Consumer Union) ile Amerikan Tüketici Federasyonu (The Consumer Federation of America) iki önemli örgüt olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bu örgütlerden Tüketiciler Birliği1936 yılında kurulmuştur. Örgüt, bağımsız ve kar amacı gütmeyen bir sivil toplum örgütü olarak faaliyet göstermektedir. Birliğin verdiği hizmetler arasında; araştırmalar yapmak, tüketicilerin eğitilmesi, kalite kontrolü, tüketici güvenliği gibi konularda seminer çalışmaları yapmak, eğitici film ve TV programları hazırlamak yer almaktadır.

Örgütün finansman kaynakları ise; üyelerden sağlanan bağışlar, üye aidatları ve birliğin yayın organı olan “consumers reports” adlı derginin satışından sağlanan gelirdir. Örgüt hiçbir şekilde devletten veya özel işletmelerden bağış ve yardım almamaktadır.

Amerika Tüketici Federasyonu ise; Tüketiciler Birliği (CU)’nin başını çektiği Amerika’daki diğer tüketici örgütlerini de içine alan bir kuruluş olarak 1967 yılında kurulmuştur ve bağımsız bir sivil toplum örgütüdür. Örgüt, tüketici sorunlarını araştırma, tüketicilere satılan mallar konusunda bilgi verme faaliyetlerini yürütmektedir. Diğer yandan tüketicinin korunması konusundaki mevzuatın tüketici lehine geliştirilmesi ve tüketici adına dava açma gibi hukuki sorunlara ağırlık vermektedir. Örgütün finansman kaynakları üye aidatları ve bağışlardır.

Bu iki örgütün yanı sıra, Amerika Birleşik Devletleri’nde; Amerika MilliStandartlar Enstitüsü Tüketici Konseyive Amerikan Tüketici Araştırmaları Örgütügibi kuruluşlar da tüketicinin korunmasına yönelik çalışmalar yapmaktadır.

Japonya:Japonya’da 1968 yılında 78 sayılı kanun ile tüketiciyi koruma esasları düzenlenmiştir. Devlet bu kanun ile tüketiciyi aydınlatma çalışması ve eğitim promosyonunu yürüterek tüketicilerin fikirlerini devlet politikasına yansıtılabilecek sistemi düzenlemiş, test ve muayene için laboratuarların kurulması, test sonuçlarının açıklanması ve şikayet giderme sisteminin düzenlenmesi gibi konuları tüketicilere garanti etmiştir.

Ülke çapında “Tüketici Danışma Büroları” kurularak şikayetlerin çözümü ile ilgili danışmanlık hizmetleri verilmektedir. Ayrıca bu şikayetler, Dış Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’na bağlı bir organ olan Dış Ticaret ve Sanayi Laboratuarı’nda incelenerek çözüm için yardımcı olunmaktadır.

Japonya’da haksız rekabet, tekelcilik, aşırı hediye ile satış yapanları ve yanıltıcı etiket koyanları denetleyen bir dürüst ticaret komitesi bulunmaktadır.

2000 verilerine göre, 48 tanesi Tokyo’da olmak üzere ülke genelinde toplam olarak 392 tane tüketiciyi koruma örgütü vardır. Bu örgüt arasında; Japon Ev Kadınları Birliğive Japon Otomobil Tüketicileri Birliğiv.b. bulunmaktadır.

Avrupa Birliği Ülkeleri

 Tüketiciler konusunda Avrupa Birliği’nin ortak politika oluşturmasının dönem noktası 19-21 Ekim 1972 tarihinde yapılan Paris zirvesidir. Zirvede alınan kararlara dayanarak AB Bakanlar Konseyi 1975 Nisan ayında tüketicinin beş temel hakkını garanti altına alınmıştır. Bunlar, tüketicinin sağlık ve güvenlik risklerine karşı korunması, tüketicilerin ekonomik çıkarlarının korunması, tüketicilerin yasal hakları ve durumunun güçlendirilip geliştirilmesi, tüketici eğitimi ve bilgilendirilmesi, tüketicilerin menfaatlerinin etkileyen kararların alınmasında tüketicilere danışma ve temsil hizmetleridir.

Almanya: Almanya’da devlet teşkilatlarının yanı sıra tüketicilerin kurmuş oldukları dernekler görev yapmaktadır. Bunlardan Tüketici Konseyi, Ekonomik İşler Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir. Konseyde tüketici teşkilatları ve ilgili kuruluşlar temsil edilmektedir. Federal Besin ve Tarım – Orman Bakanlığı’na bağlı bulunan Tüketici Komitesi’ningörevi ise, tüketici ile ilgili mevzuatın çıkarılması ve uygulanmasıdır.

         Bunların yanı sıra nükleer çöplerin kaldırılmasına, kapıdan satışlarda cayma hakkına, tüketici kredilerine, kiracıların haklarına, ambalajların geri dönüşümü ve en önemlisi genel işlem şartlarına ilişkin bir dizi düzenleme bulunmaktadır. Böylelikle tüketiciler için etkili koruma her alanda sağlanmış olmaktadır.

Fransa: 1960 yılında kurulmuş olan ve bir devlet teşkilatı olan Fransa TüketicilerMilli Komitesi’ninyanı sıra tüketiciler tarafından 1951 yılında kurulan Fransa TüketicilerFederal Birliğitüketicilerin sorunlarının çözülmesine yardımcı olmaktadır. Fransa televizyonunun iki kanalında haftada altı dakikalık tüketici programı yapılmaktadır. Bölgesel tüketici birlikleri haftada 1.5 saatlik program için yerel şebekelerde yayın olanaklarına sahiptirler. Bunun yanı sıra tüketici liderleri yetiştirme teşkilatı, okullarda eğitim işlerine de yardım etmektedir.

İngiltere:İngiltere’de Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, Fiyatlar ve Tüketicinin Korunması Bakanlığı ve İngiltere Tüketiciler Birliği (CA) devlet tarafından kurulan tüketici organizasyonlarıdır. Ayrıca, İngiliz Standartlar Enstitüsüve Tüketici İşleri Bölümüstandart kuruluşların tüketici konusundaki çalışmaları arasında yer almaktadır.

         İngiltere’de güvenlik konusunda, televizyonda filmler gösterilmekte, tüketiciyi koruyucu yayınlar yapılmakta ve bu yayınlar halk kütüphaneleri aracılığıyla herkese dağıtılmaktadır.

 

AB Üye Ülkelerinde Tüketici Örgütleri için Konulan Kriterlere Genel Bir Bakış

Tüketici Örgütünün üye ülkelerdeki tanımları veya kriterleri ve hükümet organlarına kayıtlı tüketici örgütlerinin resmi listesi: (Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanan ve Üye Ülkeler Danışma Kurulu tarafından sunulan anket sonuçları)

Avusturya: Kriteri yok; resmi bir listesi yok; Tüketicilerin çıkarlarını temsil eden bir örgüt mevcut (VKI)

Belçika: Kriteri yok; resmi olmayan kayıtlara göre toplam 14 tüketici örgütü mevcut

Kıbrıs: Kriteri yok; resmi olmayan kayıtlara göre toplam 4 tüketici örgütü mevcut

Çek Cumhuriyeti: Kriteri yok. Resmi ve “kesin” olarak belirlenmiş “bir” tüketici örgütü mevcut Tüketici Danışma Konseyi’nin de üyesi.

Danimarka: Kriteri yok; resmi liste de mevcut değil, ancak resmi kayıtlar da yer almasa da herkes tarafından tanınan ve devlet tarafından finanse edilen “bir” tüketici örgütü mevcut.

Estonya: Kriter: Bir tüketici örgütünün; tüketicilerin bütünleşik çıkarlarının temsilcisi olması, en az 50 üyesinin bulunması, işletmelerden ve politik partilerden bağımsız olması ve ulusal ve yerel düzeyde tüketicinin çıkarlarını temsil etmesi gerekmektedir. Resmi kayıt altında bulunan bir tüketici örgütü listesi yoktur.

Finlandiya: Kriter: Tüketici örgütü olarak nitelendirilecek gerçek bir sivil toplum kuruluşu, tüketicinin çıkarlarının korunması ve geliştirilmesi konusunu kendine temel amaç yapan kuruluştur. Resmi Liste: 2 tüketici örgütü mevcut

Fransa: Ulusal düzeyde bir tüketici örgütünün tanınabilmesi için kriterler:  Faaliyet Kriterleri: en az bir yıldır kurulmuş olma ve tüketici çıkarları adına yürütülmüş etkili faaliyet kayıtları Temsil edilme kriterleri: en az 10.000 adet aidat ödemeli üye. Bağımsızlık kriterleri: Her türlü ticari faaliyetten bağımsızlık. Liste: 18 ulusal kuruluştan oluşan bir liste mevcuttur.

Almanya:Resmi olarak belirlenmiş kriter yok. Proje bazlı destek söz konusu olduğunda, o zaman her zaman geçerli olan kriterler: tüketici politikalarındaki amaçlarında; bir başka deyişle tüzüğünde bu kuruluşun devletten bağımsız, sivil toplum kuruluşu olması, kâr amacı gütmemesi gerekmektedir. Resmi bir liste olmamasına rağmen herkes tarafından bilinen ve kamudan finansal destek sağlayan tüketici örgütleri mevcut (VZBV ve onun üye örgütleri, Stiftung, Verbraucherinitiative).

        Yunanistan: Yasalara göre belirlenmiş kriterler:

- Tüketici örgütleri, tüketicinin çıkarlarının korunması konusunda öncelikli bir amaca sahiptir.

- Tüketici örgütü en az 100 kişiden oluşan bir topluluk tarafından kurulmalıdır. (Belediyeler ve komünler gibi en fazla 3000 kişiden oluşan popülâsyonlarda bahsedilen sayı 20 kişi olarak belirlenmiştir.)

-  Hiç kimse birden fazla tüketici örgütüne üye olamaz.

Liste: 50 örgütten (ulusal ve yerel) oluşan bir liste Gelişme Bakanlığı’nda resmi olarak kayıtlıdır. 

Macaristan:Kriter: Tüketici örgütü olarak nitelendirilecek gerçek bir sivil toplum kuruluşu, tüketicinin çıkarlarının korunması ve geliştirilmesi konusunu kendine temel amaç yapan kuruluştur. Liste: Avrupa Komisyonu tarafından “nitelikli örgütler” arasında yer alan ve ihtiyati tedbir prosedürleri konusunda yetkili olan tüketici örgütlerinden oluşan bir resmi liste mevcuttur. 

İrlanda: Kriter yok; resmi liste yok, sadece “bir” tane tüketici örgütü var.

İtalya:Tüketici Kanununa göre belirlenmiş kriterler:

  • Örgüt en az 3 yıldan beri kamu hukukuna uygun bir şekilde kurulu ya da yine aynı süre zarfında faaliyet gösterdiğini belgeleyen özel belgeye sahip olmalı,
  • Örgütün, kuruluşu ile ilgili olarak demokratik bir yapıya sahip olduğunu içeren bir maddenin var olması ve bu örgütün tek amacının tüketicinin ve kullanıcıların haklarının korunması olması
  • Örgütün, kar amacı gütmemesi,
  • Örgütün, üyelerinin bilgilerini içeren bir listenin olması ve bu listenin her yıl yeni bilgilerle geliştirilmesi ve aynı zamanda bu listedeki üyelerin üyelik aidatlarını ödedikleri ve bu sayede de örgütün amaçları için çalışabildiğinin gösterilmesi
  • Örgütün faaliyet gösterdiği bölge nüfusu göz önüne alındığında, söz konusu örgütün kayıtlı üye sayısının o bölge nüfusunun 0.5/1000 oranından daha az olmaması,
  • Örgütün, en az 5 bölgede faaliyet göstermesi ya da bağımsız eyaletlerde kendi bünyesine kayıtlı üye sayısı her bir eyalet için o eyaletin nüfusunun 0.2/1000 oranından az olmaması gerekmektedir,
  • Örgüt, her yıl gelir ve giderlerini gösteren aynı zamanda üyelerinden toplanan ödemeleri de içeren bir bilânço hazırlamalıdır,
  • Örgüt mali hesaplarını kurum tüzük gerekliliklerine göre tutmalıdır,
  • Örgüt, geçmiş üç yıldır hiç kesintisiz faaliyet göstermiş olmalıdır.
  • örgütün, her hangi bir temsilcisinin sabıka kaydı olmamalı ya da hiç bir üye bahsedilen örgütün faaliyetleri yüzünden davalık olmamalıdır,
  • örgütün, hiçbir temsilcisi, örgütün faaliyet gösterdiği alanda hiç bir şekilde mal ve hizmet ticareti kesinlikle yapmamalı veya firma yöneticiliği gibi görevler üstlenmemelidir,
  • örgüt, hiç bir şekilde 3. kişilerin mal ve hizmetlerinin promosyon veya reklam işlerinde yer almayacak ve yine üçünü kişilerin ürünlerinin üretimi ve dağıtımına ilişkili olmayacaktır,

Üretim Faaliyetleri Bakanlığı’nın listesine kayıtlı, ulusal düzeyde faaliyet gösteren toplam 14 örgüt bulunmaktadır. Bu liste her yıl yenilenmektedir.

Letonya: Resmi kıstas mevcut değil; 2 örgüt resmi olarak tanınmasa da tüketici örgütü olarak tanınmaktadır.

Lituanya: Resmi kıstas mevcut değil; tüketici örgütleri yasal olarak kayıtlı bulunmakta ve aynı zamanda bu liste hükümetin tüketici ajansının web sitesinde yayınmaktadır.

Lüksemburg:Resmi kıstas mevcut değil, ancak tüketicilerin bütünleşik çıkarlarının korunması için tüketici örgütlerinin faaliyet göstermesi adına dolaylı kriterler mevcuttur. Bu kriterler;

  1. Tüketici örgütü olarak amacı tüketicilerin bütünleşik çıkarlarının korunması olan,
  2. Bir yılı aşkın bir süredir varlığını sürdürdüğünü kanıtlayabilen,
  3. Tüketicinin bütünleşik çıkarlarını korumak için etkili çalıştığını gösteren faaliyet kayıtları bulunan,
  4. Örgütte, işlerin verimli yürütebilmesi için çalışacak yeterli sayıda çalışana sahip
  5. Kar amacı gütmeyen bir yapıya sahip bir örgüt olması gerekmektedir.

Liste: Resmi bir liste mevcut değil, ancak herkes tarafından tanınan “bir” tüketici örgütü bulunmaktadır.

Malta: Bir örgütün tüketici örgütü olarak tanınması için Tüketici İşleri Kanunu’na göre belirlenen kriterler mevcuttur. Bu kriterler:

- Tüketici örgütünün, ödemesini düzenli yapan en az 100 üyesi bulunmalı ve bu üyeler ya Malta vatandaşı ya da Malta’da sürekli oturma iznine sahip kişiler olmalıdır.

- Bu örgütün tüzüğünde temel amaç olarak tüketicilerin korunmasının geliştirilmesi, onlara rehberlik edilip eğitilmesi yer almalıdır

- Örgütün yönetiminde yer alacak kişilerin, örgüt üyeleri arasından her yıl yapılan seçimlerle serbestçe belirleniyor olması gerekmektedir.

- Örgütün amaçları arasında hiç bir şekilde kar güdemeyeceği de temel prensipleri arasında yer almalıdır.

- Tüketici örgütü, amacı tüketicinin korunması olmayan her türlü kurum, kuruluş, örgüt ve gruptan bağımsızdır.

Liste: Tüketici örgütleri bir hükümet organı olan “Tüketici İşleri Konseyi”ne kayıtlıdır. 2005 yılı itibariyle sadece “bir” tüketici örgütü kayıtlı gözükmektedir.

Hollanda: Resmi kriter ve liste mevcut değildir ama halk tarafından tanınan tüketici örgütlerinin bir listesi mevcuttur. (gayri resmi)

Norveç: Resmi bir liste yok. Gerekli kararlar vaka bazında değerlendirilip alınır. (örn: ihtiyati tedbir kararı için nitelikli kurumlar) Tüketici örgütlerinin oluşturduğu resmi bir liste de mevcut değildir.

Polonya: Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Kanununa göre Kriterler: 
- Her türlü işletmeden ve bu işletmelerin ilgili kurumlarından bağımsızlık,

- Temel amaç tüketicinin çıkarlarını korumak,

Liste: Resmi bir liste mevcut değil, ancak herkes tarafından bilinen 3 tüketici örgütü mevcuttur.

Portekiz: Tüketici Örgütleri için Kriterler:
-   Kar amacı gütmeyen ve temel amaçları tüketicinin çıkarlarının korunması olan örgütlerdir

- Ulusal düzeyde faaliyet gösteren örgütler için üye sayısı en az 3000’dir
-  Genel ya da özel amaçlar için bir araya gelmiş örgütler olabilirler.

Tüketici örgütlerinin yer aldığı resmi bir liste mevcuttur.

Slovenya: Kriter: Tüketici örgütünün tanımı yasa ile yapılmıştır. Buna göre tüketici örgütü;

  • Tüketiciler tarafından kurulan, kar amacı gütmeyen,
  • Maliye Bakanlığı bünyesinde yer alan Tüketicinin Korunması birimine kayıtlı ve öncelikle amacı tüketicilerin haklarının korunması olan sivil toplum kuruluşudur.

Liste: Tüketicinin Korunması birimi tarafından tutulan bir tüketici örgütleri listesi kaydı mevcuttur

Slovakya: Kriter: Tüketici örgütleri için belirlenmiş özel ve belirgin kriterler yoktur ama kurulan örgütün tüzüğünde açıkça tüketicinin çıkarlarının korunması için çalışılacağının belirtilmesi gerekmektedir.

Liste: Tüketici örgütleri Slovak İç İşleri Bakanlığı’na kayıt olmak zorundadır.

İspanya: Tüketicinin korunması kanununa göre, tüketici örgütü;
- Kar amacı gütmeyen ve ticari kaygısı bulunmayan

- Tüketicilere mal ve hizmet sunan işletmeler ve onların uzantıları ile ilişkisi bulunmayan

- Tüketicinin çıkarlarının korunmasının aksine bir faaliyette bulunmayan kuruluşlardır.

Liste: Resmi olmayan ancak halk tarafından bilinen tüketici örgütlerinin listesi mevcuttur.

İsveç: Resmi kriter ve liste mevcut değildir.

Birleşik Krallık: Resmi kriter ve liste mevcut değildir.

 

Tüketici Örgütleri için Kamu Finansmanı

AB Üye Ülkelerindeki Durumun Genel Değerlendirilmesi

Avusturya: Kamu finansmanı var. VKI adlı tüketici örgütü sıradan üyelerinden (tüm sosyal ortakları) ve sıradan olmayan üyelerinden (bakanlığın tüketici koruması ile yetkili biriminden) faaliyetleri için fon aşmaktadır. VKI kendi bütçesinin 2/3 oranını kendisi sağlamaktadır(test dergisi satarak)

Bunun yanı sıra,özel projelerden, uzmanlık alanlarından ve çalışmalarından da fon elde etmektedir.

Belçika: Kamu finansmanıyok. Belçika’nın Tüketici Kurumu Test-Achats test dergileri satarak kendi gelirini kendisi elde etmektedir.

Kıbrıs: Kamufinansmanı var.Ticaret, Sanayi ve Turizm Bakanlığı, fon sağlanması için gerekli kriterleri detaylı bir şekilde belirlemektedir.  2005’de Kıbrıs Tüketici Örgütü 77.500 Euro fon almıştır.

Çek Cumhuriyeti: Kamu finansmanı var. Tüketici örgütleri Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın bütçesinin yatırım-dışı kamu fonlarından proje bazında teklif onayı ile fon sağlamaktadır. Toplam finansal destek her yıl artmaktadır ve 2004 yılı için toplam 18 milyon CZK (yaklaşık 600.000 Euro) onaylanmıştır.

Danimarka: Kamu finansmanı var. Danimarka Tüketici Konseyi’nin harcamalarının yaklaşık olarak 65% ‘i hükümet tarafından sağlanmaktadır.

Estonya: Kamu finansmanı var. Estonya Maliye ve İletişim Bakanlığı gönüllü olarak çalışan tüketici örgütlerine her yıl proje bazlı fon sağlamaktadır.

Finlandiya: Kamu finansmanı var. Fin Tüketici Örgütü her yıl kamu fonlarından 480.000€ fon sağlamaktadır.

Fransa:Kamu finansmanı var. Tüketicinin korunması konusunda sorumlu bakanlık tarafından 2005 yılında sağlanan fon 7,4 milyon Euro’dur. Bunun yanında kurumsal fon ile (dotation de fonctionement) Fransız tüketici örgütleri AB proje fonlarından özel konular için de fon sağlayabilmektedir.

Almanya: Kamu finansmanı var. Tüketici merkezlerinin ve tüketici örgütlerinin şemsiye örgütü olan VZBV kurumsal olarak Alman Tarım, Gıda ve Tüketicinin Korunması Bakanlığı tarafından fon tahsis edilmektedir (2004 yılı kurumsal bütçesi: 9,5 Milyon Euro’dur).

Bunun yanı sıra; Alman Tarım, Gıda ve Tüketicinin Korunması Bakanlığı farklı tüketici örgütlerinin bireysel projelerine de fon sağlamaktadır. Bunlara örnek olarak “Stiftung Warentest“, “Deutsche Gesellschaft für Ernährung e.V. (DGE)“ (Alman Gıda Birliği) ve “aid Infodienst Verbraucherschutz, Ernährung und Landwirtschaft verilebilir.  e.V.“ (Tüketicinin Korunması, Gıda ve Tarım için Bilgilendirme Servisi)

Eyalet düzeyinde, tüketici merkezleri de proje bazında bu kurumsal fonlardan yaralanabilmektedir.

Yunanistan: Kamu finansmanı var. Tüketici örgütlerinin özel olarak kendilerine sağlayacağı finansal kaynaklar yasa ile düzenlemiştir: Bunlar;

  1. a) Üyelerin bağışları.
  2. b) Örgütün kendi yayınladığı dokümanların satışından elde edilen gelirler
  3. c) Örgütün faaliyetlerden elde edilen gelirler.
  4. d) Devlet hibeleri veya yerel hükümetten elde edilen hibeler, AB’den uluslararası örgütlerden ve uluslararası tüketici örgütlerinden sağlanan fonlar. (Finansman düzeyi ile ilgili 2004/2005 yıllarına ait bir bilgi yok)

Macaristan: Kamu finansmanı var. Tüketici örgütleri tüketicinin korunmasından sorumlu bakanlık tarafından proje bazında destek alabilmektedir.

Finansman Kaynakları: Tüketicinin korunmasından sorumlu kamu kurumunun yasasına göre; sivil toplum kuruluşları, tüketicinin korunması konusunda kesilen para cezalarının %30’undan faydalanabilmektedir. Bunun yanında başka olasılıklar da mevcuttur, örneğin parlamento tarafından kurulan ve sivil toplum kuruluşlarını güçlendirmeyi amaçlayan Ulusal Kamu Fonu gibi.

İrlanda: Kamu finansmanı var. İrlanda hükümeti yıllık bütçesinden 63,000 Euro’yu İrlanda Tüketici Örgütlerine hibe etmektedir. Bunun amacı İrlanda Tüketici Örgütleri’nin tüketiciyi temsil etmesi konusundaki kapasitesinin geliştirilmesidir.

İtalya: Kamu finansmanı var. Tüketicinin korunması konusunda sorumlu bakanlık ulusal ve bölgesel tüketici örgütlerinin tüketici ile ilgili özel alanlarda yürüttükleri projelerin bir bölümünü finanse etmektedir. Tüketici örgütlerinin için yapısal bir finansman imkanı söz konusu değildir.

Finansman Kaynakları: Yasayı ihlalden doğan para cezaları ile oluşturulan özel bir fon kaynağı mevcut. Bu fon tüketicinin korunmasından sorumlu bakanlık tarafından yönetilmektedir. 2003 yılında ulusal tüketici örgütlerine sağlanan hibelerin toplamı 10 Milyon Euro, bölgesel ve yerel tüketici örgütlerine sağlanan hibelerin toplamı ise 3,8 milyon Euro’dur.

Letonya: Kamu finansmanı yok.

Lituanya: Lituanya hükümeti 2005 yılı itibariyle proje bazlı olarak tüketici örgütlerine fon sağlamaya başlamıştır.

Lüksemburg: Kamu finansmanı var. Lüksemburg tüketici örgütlerinin işleyişi için hazır bulunan bir kamu fonu mevcuttur (kurumsal fon).

Malta: Şu an itibariyle finansman desteği yok. Ancak; tüketicinin korunması kanununa göre sorumlu bakanlık, Tüketici İşleri Konseyi’nin tavsiyesi ile tüketici örgütlerine fon sağlayabilme yetkisine sahiptir.

Hollanda: Kamu finansman yok. Consumertenbond test dergisi ile kendi finansmanını kendisi sağlamaktadır, ancak geçmişe bakıldığında hükümet fonlarından kullanmış olduğu görülmektedir.

Norveç: Kamu finansmanı var. Bağımsız Tüketici Konseyi bakanlık bütçesinden her yıl kurumsal fon sağlamaktadır. (2006 yılındaki sağlanan fon yaklaşık olarak 10 milyon Euro’dur. Bu tutar toplam bütçenin %80’idir.)

Polonya:Var. Yıllık proje başvuruları bazındadır. (Toplam tutar belirtilmemiştir ancak yaklaşık olarak 500.000€ yıllık olduğu varsayılmaktadır)

Portekiz: Kamu finansmanı var. Tüketici kanununa göre, Tüketici Enstitüsü (kamu organı) proje bazlı başvurularına karşı fon sağlayabilmektedir. (2005 yılında yaklaşık olarak sağlanan fon 200.000€ dur.)

Slovenya: Kamu finansmanı var. Her yıl proje önerileri bazında hibe sağlanıyor. Bunun yanında, test dergisinin yayınlanması için 5 yıllık bir fon da ayrılmış durumda.

Slovakya: Kamu finansmanı var. Yıllık proje başvurusu bazında finansal destek sağlanmaktadır (proje finansmanı).

İspanya: Kamu finansmanı var. Ulusal Tüketici Enstitüsü aracılığıyla her yıl sağlanan proje bazlı fonlar mevcut. Aynı zamanda, yerel yönetimler kendi bölgelerindeki tüketici örgütlerine finansman desteği sağlamaktadır.

İsveç: Kamu finansmanı var. Yaklaşık 450.000 Euro her yıl İsveç’te yer alan iki şemsiye örgütüne aktarılmaktadır.

Birleşik Krallık: Kamu finansmanı var. Ulusal Tüketici Konseyi ve Vatandaş Danışım Bürosu’na kamudan fon aktarılmaktadır. En güçlü tüketici örgütü WHİCH? Tamamen bağımsızdır. Finansmanını test dergileri satarak sağlamaktadır.